Phòng ngừa, Bảo vệ và Lãnh đạo: Một ứng phó lấy người sống sót làm trung tâm đối với các hình thức buôn người đang phát triển
Tuyên bố trước Đại hội Liên hợp quốc lần thứ 15 về Phòng chống Tội phạm và Tư pháp Hình sự tại Abu Dhabi, ngày 26 tháng 9 – 1 tháng 10 năm 2026

Mạng lưới các Tổ chức Kitô giáo chống buôn người (COATNET) là một mạng lưới toàn cầu, liên tôn gồm 30 tổ chức, hầu hết đều bắt nguồn từ Học thuyết Xã hội Công giáo, hoạt động nhằm xóa bỏ nạn buôn người và các hình thức bóc lột khác thông qua hợp tác quốc tế, kết nối và biện hộ, tập trung chủ yếu vào vai trò lãnh đạo của người sống sót.

Nạn Buôn người là một hình thức tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia đang phát triển, ngày càng gia tăng về quy mô và độ phức tạp. Ước tính có 49,6 triệu người đang sống trong tình trạng nô lệ hiện đại vào năm 2021, bao gồm 27,6 triệu người bị cưỡng bức lao động và 22 triệu người bị cưỡng bức kết hôn (ILO, 2022). Báo cáo Toàn cầu về Nạn Buôn bán Người năm 2024 của UNODC ghi nhận mức tăng 25% số nạn nhân buôn người được phát hiện từ năm 2019 đến năm 2022, trong đó có mức tăng 31% số nạn nhân trẻ em được phát hiện. Lao động cưỡng bức chiếm 42% số nạn nhân được phát hiện vào năm 2022, vượt qua bóc lột tình dục ở mức 36%, trong khi buôn người vì mục đích phạm tội cưỡng bức cũng tăng đáng kể.

Các thành viên COATNET nhận thấy những điểm yếu trong việc nhận diện, giới thiệu, hỗ trợ pháp lý và hỗ trợ dài hạn có thể khiến nạn nhân bị tổn hại và tái bóc lột hơn nữa. Họ cũng chứng minh rằng những người sống sót và các tổ chức tuyến đầu sở hữu kiến thức thực tiễn có thể đẩy mạnh kế hoạch chính sách, thực hiện và trách nhiệm giải trình.

COATNET kêu gọi các quốc gia:

1. Ngăn chặn buôn bán người thông qua bằng chứng và vai trò lãnh đạo của người sống sót: Công nhận người sống sót là người có quyền, là những người có kinh nghiệm và đối tác trong việc ngăn chặn buôn bán người, đảm bảo sự tham gia an toàn, tự nguyện và có ý nghĩa của họ trong việc lên kế hoạch, thực hiện và đánh giá các chính sách và chương trình. Công tác phòng ngừa cần dựa trên bằng chứng, sự hiểu biết về chấn thương tâm lý, lấy người sống sót làm trung tâm và do cộng đồng dẫn dắt, giải quyết các nguyên nhân gây ra sự dễ bị tổn thương đồng thời tăng cường khả năng phục hồi của cá nhân, gia đình và cộng đồng. “Sự trả thù mà những người sống sót sau nạn buôn người tìm kiếm bằng cách hết lòng tham gia vào các hoạt động biện hộ và đấu tranh chống lại nạn buôn người là để đảm bảo rằng không một người nào khác phải chịu đựng những nỗi kinh hoàng tương tự như họ đã trải qua. Bằng cách vận động cho một hệ thống pháp luật toàn cầu bảo vệ phẩm giá con người khỏi sự lạm dụng của mọi hình thức nô lệ, những người sống sót tìm cách thiết lập các cơ chế bảo vệ nạn nhân và ngăn chặn thủ phạm. Những người sống sót hiểu rằng, trước hết, thủ phạm mới là những kẻ nô lệ của tiền bạc và quyền lực. Sự trả thù và công lý của họ là để thấy nhân loại được giải phóng khỏi xiềng xích của mọi hình thức nô lệ.” – Cha Jean De Dieu Bukuru, một linh mục Công giáo thuộc Dòng Truyền giáo Châu Phi và là người sống sót sau nạn buôn người.

2. Tăng cường các ứng phó tư pháp hình sự lấy con người làm trung tâm và toàn diện: Đảm bảo rằng các ứng phó đối với nạn buôn người đặt quyền lợi, sự bảo vệ và khả năng tiếp cận công lý của nạn nhân làm trọng tâm. Các biện pháp tư pháp hình sự cần được bổ sung bằng bảo trợ xã hội và phòng ngừa dựa vào cộng đồng nhằm giải quyết các điểm yếu về cấu trúc như nghèo đói, di dời, mất an ninh lương thực và rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu. Công nhận và hỗ trợ gia đình và cộng đồng địa phương là những tác nhân chủ chốt. Việc truy tố là cần thiết, nhưng không thể ngăn chặn nạn buôn người một mình: khi nạn nhân tự nguyện khởi xướng và có các biện pháp bảo vệ thích hợp, các phương pháp tư pháp phục hồi, bao gồm đối thoại giữa nạn nhân và thủ phạm, có thể bổ sung cho các cơ chế tư pháp hiện có và hỗ trợ quá trình phục hồi.

3. Dự đoán và chống lại các hình thức buôn người và bóc lột mới: Tăng cường hành động chống lại nạn buôn bán lao động trong chuỗi cung ứng toàn cầu, tuyển dụng trực tuyến và buôn người liên quan đến xung đột, di dời cưỡng bức và tình trạng dễ bị tổn thương liên quan đến khí hậu. Các biện pháp ứng phó cũng cần giải quyết mối liên hệ giữa tội phạm mang tính môi trường và tội phạm có tổ chức (bao gồm khai thác mỏ bất hợp pháp, phá rừng và buôn bán động vật hoang dã) và nguy cơ bóc lột gia tăng, đặc biệt đối với các cộng đồng bản địa, nông thôn và người di dời. Hơn nữa, báo cáo của Liên Hợp Quốc đã ghi nhận hành vi tra tấn và phạm tội cưỡng bức trong các khu phức hợp lừa đảo ảnh hưởng đến nạn nhân từ nhiều quốc gia. Như Đức Thánh Cha Lêô XIV nhắc nhở chúng ta, công nghệ phải luôn phục vụ con người và lợi ích chung, chứ không phải trở thành công cụ của “sự thống trị, loại trừ và cái chết”. “…sự gia tăng của cái gọi là ‘nô lệ mạng’, trong đó các cá nhân bị dụ dỗ vào các kế hoạch lừa đảo và hoạt động tội phạm… bạo lực của nạn buôn người chỉ có thể được khắc phục thông qua một tầm nhìn mới khi đặt mỗi cá nhân là con yêu dấu của Thiên Chúa.” – Đức Thánh Cha Lêô XIV, Thông điệp nhân Ngày Thế giới Cầu nguyện và Nhận thức lần thứ 12 chống lại nạn buôn người (29 tháng 1 năm 2026).

4. Tăng cường quan hệ đối tác để hành động phối hợp và hiệu quả chống lại nạn buôn người: Thiết lập các mối quan hệ đối tác có cấu trúc và bền vững với xã hội dân sự, những người sống sót và các tổ chức tôn giáo cung cấp các hoạt động phòng ngừa, bảo vệ, hỗ trợ và tái hòa nhập tuyến đầu. Các quốc gia nên đảm bảo nguồn tài trợ bền vững, linh hoạt và sự tham gia có ý nghĩa của các tổ chức địa phương và cộng đồng, công nhận chuyên môn và vai trò của họ bên cạnh, chứ không chỉ thông qua, hợp tác giữa các quốc gia. Đại hội về Tội phạm nên thúc đẩy sự hợp tác đa bên giữa các nạn nhân, xã hội dân sự, các tổ chức tôn giáo, cơ quan thực thi pháp luật và các tác nhân trong lĩnh vực tư pháp. COATNET thể hiện cách tiếp cận này bằng cách kết nối kinh nghiệm thực tế và thực tiễn tuyến đầu với vận động chính sách và đối thoại chính sách ở cấp địa phương, khu vực và toàn cầu. “Bị bóc lột, tôi cảm thấy như mình đang chết đuối từ từ. Rồi những bàn tay đã chìa ra giúp tôi. Nếu không có họ, tôi đã không còn sống đến ngày hôm nay. Có rất nhiều người trên khắp thế giới giống như tôi cần được giúp đỡ.” – Một phụ nữ Colombia là nạn nhân của nạn buôn người.

Tổ chức Stella Maris Thái Lan (thành viên COATNET) giải quyết vấn nạn buôn người thông qua công nghệ bằng cách giáo dục an toàn kỹ thuật số cho trẻ em và thanh thiếu niên, tập trung vào các rủi ro như dụ dỗ trực tuyến, tống tiền tình dục, bóc lột tình dục, lừa đảo và tuyển dụng lừa dối. Sử dụng các phương pháp thực tiễn, dựa trên kinh nghiệm của nạn nhân, chương trình trang bị cho trẻ em khả năng nhận biết các hành vi cưỡng bức, bảo vệ thông tin cá nhân, tìm kiếm sự giúp đỡ và báo cáo lạm dụng một cách an toàn. Kinh nghiệm thực tiễn này cho thấy sự cần thiết của các chiến lược phòng ngừa để theo kịp các hình thức bóc lột kỹ thuật số và sự hợp tác mạnh mẽ hơn giữa chính phủ, cơ quan thực thi pháp luật, trường học, gia đình, xã hội dân sự, các nền tảng công nghệ và nạn nhân để tăng cường nhận diện sớm và bảo vệ trẻ em.

COATNET sẵn sàng đóng góp vào nỗ lực chung này thông qua mạng lưới quốc tế, kinh nghiệm thực tiễn sâu rộng và phương pháp tiếp cận lấy nạn nhân làm trung tâm. Theo lời kêu gọi của Đức Thánh Cha Phanxicô:

“Nạn buôn người và những hình thức chiếm hữu nô lệ khác hiện nay là một vấn đề trên toàn thế giới cần phải được toàn thể nhân loại nghiêm túc lưu tâm: “vì các tổ chức tội phạm dùng những mạng lưới toàn cầu để đạt được các mục tiêu của chúng, các nỗ lực loại trừ hiện tượng này cũng đòi hỏi một cố gắng chung và thực sự có tính toàn cầu từ phía các bộ phận khác nhau của xã hội” (Đức Thánh cha Phanxicô, Fratelli Tutti, §24).

Nguồn: Caritas Quốc tế
Chuyển ngữ: PTT – Caritas Việt Nam